Evet, EPS ve ablasyon birçok ritim bozukluğunda aynı seansta yapılabilir. Elektrofizyolojik çalışma, yani EPS sırasında çarpıntının kaynağı ve ritim bozukluğunun mekanizması belirlenir. Tedavi edilmesi gereken bölge güvenli biçimde saptanabilirse aynı işlem sırasında kateter ablasyonuna geçilebilir.
Özellikle SVT, AVNRT, WPW sendromu, aksesuar yol, atriyal flutter ve bazı atriyal taşikardi türlerinde EPS ile tanı konulması ve hemen ardından ablasyon yapılması sık kullanılan bir yaklaşımdır. Ancak EPS yapılan her hastaya mutlaka ablasyon uygulanmaz. Karar; saptanan ritim bozukluğuna, odağın yerine, işlemin riskine ve hastanın önceden alınmış onamına göre verilir. EPS sırasında ritim bozukluğunun kaynağı belirlendiğinde aynı seansta ablasyon yapılabileceği, kalp ritmi kuruluşları ve merkezlerin hasta bilgilendirme dokümanlarında da açıkça belirtilmektedir.
EPS nedir?
Elektrofizyolojik çalışma, kalbin elektrik sisteminin kateterler yardımıyla incelendiği girişimsel bir tanı yöntemidir. İşlem sırasında genellikle kasık bölgesindeki toplardamar yoluyla kalbin belirli bölgelerine ince elektrot kateterler ilerletilir.
Bu kateterler aracılığıyla:
- Kalbin elektriksel sinyalleri kaydedilir.
- Elektriksel iletim yolları değerlendirilir.
- Kontrollü uyarılarla ritim bozukluğu oluşturulmaya çalışılır.
- Çarpıntının kalbin hangi bölgesinden kaynaklandığı belirlenir.
- Ablasyon yapılacak güvenli hedef bölge saptanır.
EPS, yalnızca “ritim bozukluğu var mı?” sorusuna cevap vermez. Ritim bozukluğunun AVNRT, AVRT, WPW, atriyal taşikardi, atriyal flutter veya ventriküler kökenli bir ritim bozukluğu olup olmadığını ayrıntılı biçimde ortaya koyabilir. Kardiyak haritalama da EPS sırasında aritminin çıktığı veya devam etmesi için kritik olan bölgenin belirlenmesinde kullanılır.
Ablasyon nedir?
Kateter ablasyonu, ritim bozukluğuna neden olan anormal elektriksel odağın veya iletim yolunun etkisiz hale getirilmesidir.
Ablasyonda hedeflenen küçük kalp dokusuna farklı enerji yöntemleri uygulanabilir:
- Radyofrekans ablasyon: Isı enerjisi kullanılır.
- Kriyoablasyon: Kontrollü soğutma yöntemi kullanılır.
- Pulsed Field Ablation – PFA: Özellikle atriyal fibrilasyon tedavisinde kullanılan elektrik alan temelli bir ablasyon yöntemidir.
Hangi ablasyon yönteminin kullanılacağı ritim bozukluğunun türüne, hedef bölgenin kalpteki konumuna ve hastanın özelliklerine göre belirlenir.
EPS ile ablasyon arasındaki fark nedir?
EPS ve ablasyon birbirini tamamlayan ancak amaçları farklı olan iki işlemdir.
| İşlem | Temel amacı |
| EPS | Ritim bozukluğunu teşhis etmek, mekanizmasını ve kaynağını belirlemek |
| Ablasyon | Ritim bozukluğuna neden olan odağı veya elektriksel yolu tedavi etmek |
| EPS ve ablasyon birlikte | Önce ritim bozukluğunu belirlemek, ardından aynı seansta tedavi etmek |
Kısacası EPS işlemin tanı ve haritalama, ablasyon ise tedavi bölümüdür.
Bazı hastalarda işlem “EPS ve gerekirse ablasyon” şeklinde planlanır. EPS sırasında tedavi edilebilir bir ritim bozukluğu saptanırsa ablasyona geçilir. Ritim bozukluğu oluşturulamazsa veya güvenli bir hedef belirlenemezse işlem yalnızca EPS ile sonlandırılabilir.
EPS sonrası aynı seansta ablasyon nasıl yapılır?
EPS ve ablasyon birlikte planlandığında süreç genellikle şu şekilde ilerler:
1. Kateterlerin kalbe ilerletilmesi
Kasık bölgesine lokal anestezi uygulanır. Damar yoluyla kalbin farklı bölgelerine elektrofizyoloji kateterleri yerleştirilir.
2. Kalbin elektrik sisteminin incelenmesi
Kateterlerden alınan sinyallerle kalbin elektriksel iletim sistemi değerlendirilir. Gerektiğinde kontrollü elektriksel uyarılar verilerek hastanın yaşadığı çarpıntı oluşturulmaya çalışılır.
3. Ritim bozukluğunun tanısının konulması
Oluşturulan ritmin AVNRT, WPW’ye bağlı AVRT, atriyal taşikardi, atriyal flutter veya başka bir aritmi olup olmadığı belirlenir.
4. Ablasyon hedefinin bulunması
Ritim bozukluğuna neden olan odak veya elektriksel yol, standart elektrofizyolojik ölçümler ve gerektiğinde üç boyutlu haritalama sistemleriyle saptanır.
5. Ablasyon uygulanması
Hasta için uygun ve güvenli bulunursa aynı kateter giriş yolları kullanılarak ablasyon yapılır.
6. İşlemin başarısının kontrol edilmesi
Ablasyon sonrasında elektriksel ölçümler tekrar edilir. Ritim bozukluğunun yeniden oluşturulup oluşturulamadığı ve anormal iletim yolunun ortadan kalkıp kalkmadığı kontrol edilir.
Dolayısıyla hasta için EPS ve ablasyon iki ayrı işlem gibi görünse de çoğu basit supraventriküler taşikardide tanı ve tedavi aynı girişimin birbirini takip eden aşamalarıdır.
Hangi ritim bozukluklarında EPS ve ablasyon aynı seansta yapılabilir?
AVNRT
AVNRT, kalbin AV düğüm çevresindeki elektriksel devreden kaynaklanan ve aniden başlayıp aniden sona erebilen bir SVT türüdür.
EPS sırasında AVNRT oluşturularak tanı doğrulanabilir. Uygun hastalarda aynı seansta yavaş yol ablasyonu uygulanabilir.
WPW sendromu ve aksesuar yol
WPW sendromunda kalbin kulakçıkları ile karıncıkları arasında normal iletim sistemine ek bir elektriksel yol bulunur.
EPS ile aksesuar yolun özellikleri ve kalpteki yeri belirlenebilir. Gerekli görülürse aynı seansta aksesuar yol ablasyonu yapılabilir. Semptomatik aksesuar yola bağlı taşikardilerde kateter ablasyonu güncel kılavuzlarda temel tedavi seçeneklerinden biridir.
Atriyal flutter
Tipik atriyal flutterda ritim bozukluğunu sürdüren elektriksel devrenin kritik bölgesi çoğunlukla belirlenebilir. EPS ve haritalama sonrasında aynı seansta ablasyon uygulanabilir.
Fokal atriyal taşikardi
Atriyal taşikardinin çıktığı odak EPS ve üç boyutlu haritalama yardımıyla belirlenebilirse aynı seansta ablasyon yapılabilir.
Bazı VES ve ventriküler taşikardiler
Sık ventriküler erken atım, yani VES veya ventriküler taşikardi bulunan seçilmiş hastalarda da elektrofizyolojik değerlendirme ve ablasyon aynı girişim içinde gerçekleştirilebilir.
Ancak ventriküler ritim bozukluklarında altta yatan kalp hastalığı, odağın yeri ve ritmin işlem sırasında haritalanabilir olması özellikle önemlidir.
Atriyal fibrilasyonda önce EPS sonra ablasyon mu yapılır?
Atriyal fibrilasyon ablasyonu genellikle başlangıçtan itibaren planlı bir ablasyon işlemi olarak ele alınır. İşlem sırasında kalbin elektriksel anatomisi değerlendirilir ve gerekli haritalama yapılır; ancak klasik SVT’de olduğu gibi önce ritim bozukluğunu tetikleyerek “hangi SVT olduğunu bulma” yaklaşımından farklıdır.
Atriyal fibrilasyonda hedef çoğunlukla pulmoner venlerden gelen anormal elektriksel uyarıların sol atriyumdan izole edilmesidir. Bu nedenle hasta doğrudan atriyal fibrilasyon ablasyonu için hazırlanır; işlem sırasında elektrofizyolojik haritalama ve ablasyon birlikte yürütülür.
EPS yapıldığı halde ablasyon neden yapılmayabilir?
EPS sonrasında ablasyona geçilmemesinin birkaç nedeni olabilir:
Ritim bozukluğu oluşturulamayabilir
Hasta günlük yaşamında çarpıntı yaşıyor olsa bile EPS sırasında aynı ritim her zaman tetiklenemeyebilir. Ritim bozukluğunun mekanizması kesinleştirilemezse tahmine dayalı ablasyon yapmak doğru olmayabilir.
Güvenli bir hedef belirlenemeyebilir
Aritminin kaynağı kalbin normal elektrik sistemine çok yakın olabilir. Özellikle AV düğüm ve His demeti çevresindeki işlemlerde kalıcı iletim bozukluğu riski ayrıca değerlendirilir.
EPS sonucu farklı bir ritim bozukluğu gösterebilir
Hastanın çarpıntısının ablasyonla tedavi edilmesi gerekmeyen veya öncelikle farklı bir yöntemle yönetilmesi uygun olan bir ritim olduğu anlaşılabilir.
Hastanın onamı yalnızca tanısal EPS için alınmış olabilir
Ablasyon ihtimali varsa bunun işlem öncesinde hastayla konuşulması; olası yarar, alternatif ve risklerin açıklanması gerekir. Ablasyon planı bulunmayan bir hastada beklenmedik biçimde tedaviye geçilmesi her durumda uygun olmayabilir.
Ek hazırlık gerekebilir
Sol kalp boşluklarına geçilmesi, kan sulandırıcı tedavinin düzenlenmesi, ileri görüntüleme, anestezi hazırlığı veya daha kapsamlı üç boyutlu haritalama gerekebilir. Böyle durumlarda ablasyon farklı bir seansta planlanabilir.
Aynı seansta EPS ve ablasyon yapılmasının avantajları nelerdir?
Uygun hastalarda EPS ve ablasyonun aynı seansta gerçekleştirilmesi şu avantajları sağlayabilir:
- İkinci kez damar girişine ihtiyaç duyulmaması
- Tanının hemen ardından tedavinin yapılabilmesi
- Ayrı bir hastane yatışı gereksiniminin azalması
- İkinci bir işlem için tekrar hazırlık yapılmaması
- Hastanın çarpıntısına neden olan mekanizmanın doğrudan tedavi edilmesi
Ancak amaç her koşulda aynı seansta ablasyon yapmak değildir. Esas amaç, doğru tanıyı koymak ve güvenli olduğu durumda uygun tedaviyi uygulamaktır.
EPS ve ablasyon ne kadar sürer?
İşlem süresi ritim bozukluğunun türüne göre değişir. Basit bir SVT veya aksesuar yol işlemi ile atriyal fibrilasyon, kompleks atriyal taşikardi ya da ventriküler taşikardi ablasyonunun süresi aynı değildir.
EPS ve daha basit ablasyon işlemleri bazı hastalarda yaklaşık 1–3 saat içinde tamamlanabilir. Kompleks haritalama gerektiren işlemler daha uzun sürebilir. İşlemin süresi kadar, hedef bölgenin güvenli biçimde belirlenmesi ve ablasyon sonrasında sonucun kontrol edilmesi de önemlidir.
EPS ve ablasyon sırasında hasta uyutulur mu?
Uygulanacak anestezi yöntemi yapılacak işlemin türüne göre değişir.
Basit SVT ve WPW ablasyonlarında lokal anesteziye ek olarak hastayı rahatlatan sedasyon ilaçları kullanılabilir. Atriyal fibrilasyon, kompleks atriyal taşikardi veya ventriküler taşikardi ablasyonlarında daha derin sedasyon ya da genel anestezi tercih edilebilir.
Bazı ritim bozukluklarında aşırı derin sedasyon, ritmin oluşturulmasını zorlaştırabileceği için anestezi planı elektrofizyoloji ve anestezi ekipleri tarafından hastaya özel belirlenir.
İşlemden sonra aynı gün eve dönülür mü?
Basit EPS ve SVT ablasyonu yapılan birçok hasta, işlem sonrası izlem tamamlandıktan sonra aynı gün veya ertesi gün taburcu edilebilir.
Şu durumlarda hastanede daha uzun takip gerekebilir:
- Kompleks ablasyon yapılması
- Sol kalp boşluklarında işlem gerçekleştirilmesi
- Kan sulandırıcı tedavi kullanılması
- Damar giriş bölgesinde kanama veya şişlik olması
- Ek kalp hastalıklarının bulunması
- İşlemin geç saatte tamamlanması
- Hekimin yakın takip gerekli görmesi
Taburculuk kararı işlemin adıyla değil, hastanın klinik durumu ve gerçekleştirilen ablasyonun özellikleriyle verilir.
EPS ve ablasyon riskli midir?
EPS ve kateter ablasyonu girişimsel işlemlerdir. Risk düzeyi; yapılan işlemin türüne, hedef bölgeye ve hastanın ek hastalıklarına göre değişir.
Görülebilecek komplikasyonlar arasında:
- Kasık bölgesinde kanama veya hematom
- Damar yaralanması
- Kalp çevresinde sıvı veya kan birikmesi
- Normal elektrik sisteminin etkilenmesi
- Kalp pili ihtiyacına yol açabilecek AV blok
- Pıhtı oluşumu ve emboli
- Kullanılan ilaçlara veya anesteziye bağlı sorunlar
yer alabilir.
Bu risklerin tamamı her hastada aynı değildir. Basit bir SVT ablasyonu ile atriyal fibrilasyon veya ventriküler taşikardi ablasyonunun risk profili birbirinden farklıdır. Hastaya özgü riskler işlem öncesinde kardiyak elektrofizyoloji uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.
EPS ve ablasyon öncesinde nelere dikkat edilmelidir?
İşlem öncesinde hastanın kullandığı tüm ilaçları hekimine bildirmesi önemlidir. Özellikle:
- Ritim düzenleyici ilaçlar
- Beta blokerler
- Kan sulandırıcılar
- Diyabet ilaçları
- İnsülin
- Bitkisel ürünler
işlem öncesi planı etkileyebilir.
Bazı ritim ilaçlarının EPS sırasında ritim bozukluğunun oluşturulabilmesi için önceden kesilmesi gerekebilir. Ancak hiçbir ilaç hastanın kendi kararıyla bırakılmamalıdır.
Ayrıca daha önce geçirilmiş kalp ameliyatları, kalp pili veya ICD varlığı, böbrek hastalığı, kontrast madde alerjisi ve gebelik ihtimali işlem öncesinde bildirilmelidir.
Sonuç: EPS ve ablasyon birlikte yapılabilir mi?
EPS ve ablasyon birçok hastada aynı seansta gerçekleştirilebilir. EPS ile ritim bozukluğunun mekanizması ve kaynağı belirlendikten sonra uygun, gerekli ve güvenli bulunursa ablasyona geçilebilir.
Bu yaklaşım özellikle:
- AVNRT
- SVT
- WPW sendromu
- Aksesuar yol
- Tipik atriyal flutter
- Bazı atriyal taşikardiler
- Seçilmiş VES ve ventriküler taşikardiler
için uygulanabilir.
Ancak EPS yapıldığı halde ritim bozukluğu oluşturulamazsa, güvenli bir ablasyon hedefi bulunamazsa veya ek hazırlık gerekiyorsa işlem yalnızca tanısal EPS ile sonlandırılabilir.
Bu nedenle “EPS yapıldıysa mutlaka ablasyon yapılır” veya “her EPS ve ablasyon ayrı günlerde yapılır” ifadelerinin ikisi de doğru değildir. Karar, ritim bozukluğunun türüne ve EPS sırasında elde edilen bulgulara göre hastaya özel verilir.
Sık sorulan sorular
EPS yapıldıktan sonra mutlaka ablasyon yapılır mı?
Hayır. Ablasyon ancak tedavi edilmesi gereken ritim bozukluğu belirlenirse, güvenli hedef bulunursa ve hasta için uygun görülürse yapılır.
EPS ve ablasyon aynı işlem midir?
Aynı işlem değildir. EPS tanı ve haritalama, ablasyon ise tedavi aşamasıdır. Ancak ikisi aynı seansta arka arkaya uygulanabilir.
EPS sırasında çarpıntı oluşturulması tehlikeli midir?
Ritim bozukluğu, mekanizmasını belirlemek amacıyla kontrollü koşullarda oluşturulabilir. Kalp ritmi ve tansiyon işlem boyunca sürekli takip edilir.
Ritim bozukluğu EPS sırasında oluşturulamazsa ne olur?
Ritim bozukluğunun kaynağı kesin olarak belirlenemezse ablasyon yapılmadan işlem sonlandırılabilir. Hastanın EKG ve Holter kayıtları yeniden değerlendirilerek takip veya farklı bir işlem planlanabilir.
SVT’de EPS ve ablasyon aynı gün yapılır mı?
Evet. AVNRT, WPW’ye bağlı AVRT ve diğer birçok SVT türünde EPS ve ablasyon sıklıkla aynı seansta yapılır.
EPS sonucunda kalp pili takılması gerekebilir mi?
EPS’nin amacı her zaman kalp pili takmak değildir. Ancak ciddi iletim sistemi hastalığı saptanırsa veya yapılan değerlendirme kalp pili gereksinimini gösterirse ayrı bir tedavi planı oluşturulabilir.
Ablasyon sonrası çarpıntı tamamen geçer mi?
Sonuç ritim bozukluğunun türüne, ablasyon hedefinin yerine ve hastanın kalp yapısına göre değişir. Bazı ritim bozukluklarında tek işlemle kalıcı sonuç alınabilirken bazı kompleks aritmilerde tekrar işlem gerekebilir.
EPS ve ablasyon için hangi doktora başvurulur?
EPS ve kateter ablasyonu, ritim bozuklukları konusunda eğitim almış kardiyak elektrofizyoloji uzmanları tarafından gerçekleştirilir.
İstanbul’da EPS ve ablasyon değerlendirmesi
Tekrarlayan çarpıntı, aniden başlayan hızlı kalp atımı, WPW sendromu, SVT, atriyal flutter, sık VES veya açıklanamayan bayılma şikâyetlerinde öncelikle ritim bozukluğunun türünün doğru şekilde belirlenmesi gerekir.
Prof. Dr. Kazım Serhan Özcan, kardiyoloji ve kardiyak elektrofizyoloji alanında; elektrofizyolojik çalışma, üç boyutlu haritalama, kateter ablasyonu ve kalp pili tedavileriyle ilgilenmektedir.
Hastanın EKG, Holter ve önceki tıbbi kayıtları değerlendirilerek EPS gerekip gerekmediği, EPS ile ablasyonun aynı seansta yapılıp yapılamayacağı ve hasta için uygun tedavi seçeneği belirlenebilir.
